دایرةالمعارف کاربردی اصطلاحات حقوق ملکی
در دنیای معاملات ملکی، اصطلاحات حقوقی فراوانی وجود دارد که آشنایی با آنها باعث میشود خریداران، فروشندگان و حتی مشاوران املاک با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند. در این مقاله، مهمترین اصطلاحات حقوق ملکی را با زبانی ساده، مثالهای واقعی و کاربرد مستقیم در معاملات بررسی میکنیم.
1- مال چیست؟
مال به هر چیزی گفته میشود که ارزش اقتصادی داشته باشد و قابل تملک و انتقال باشد.
مثل: پول، ماشین، ملک، طلا، سهام، زمین، ساختمان. پیشمهاد میکنیم مقاله مال چیست را کامل مطالعه کنید.
مثال کاربردی
یک آپارتمان ۱۰۰ متری، یک مال است. هم ساختمان (اعیان) مال محسوب میشود و هم زمینی که روی آن بنا شده.
2- مال منقول و غیرمنقول
مال منقول:
اموالی که قابل جابجایی هستند بدون اینکه به خود مال یا محل آسیب برسد.
مثل: خودرو، طلا، موبایل. پیشنهاد میکنیم مقاله مال منقول و مال غیرمنقول چیست را کامل مطالعه کنید.
مال غیرمنقول:
اموالی که قابل جابجایی نیستند یا جابجایی آن موجب خرابی میشود.
مثل: زمین، خانه، مغازه.
مثال
ملک، غیرمنقول است اما کولر گازی داخل آن، منقول است.
3- عین و منفعت
عین:
خودِ مال. مثل خانه، زمین، خودرو.
منفعت:
استفادهای که از مال میبریم. مثل اجارهٔ خانه یا استفاده از پارکینگ. پیشنهاد میکنیم مقاله عین و منفعت چیست را کامل مطالعه کنید.
مثال
خانه = عین
اجارهٔ ماهانه = منفعت
4- ملک
هر چیزی که مالکیت شخصی داشته باشد. معمولاً به زمین، ساختمان، آپارتمان، مغازه و… گفته میشود. پیشنهاد میکنیم مقاله ملک چیست را کامل مطالعه کنید.
مثال
یک آپارتمان ۸۰ متری در بوکان، یک ملک محسوب میشود.
5- عرصه و اعیان
عرصه:
زمین خام و بستر ملک. پیشنهاد میکنیم مقاله کامل عرصه چیست را مطالعه کنید.
اعیان:
ساختمان و بناهایی که روی زمین ساخته میشود. پیشنهاد میکنیم مقاله کامل اعیان چیست را مطالعه کنید.
مثال
در یک ملک، زمین ۲۵۰ متر است (عرصه)، ساختمان ۲ طبقه روی آن اعیان است.
6- مشجر
ملکی که داخل آن درخت یا فضای سبز مهم دارد. معمولاً باغها و زمینهای دارای درخت مشجر هستند. پیشنهاد میکنیم مقاله مشجر چیست را کامل مطالعه کنید.
7- ملک جاری
ملکی که در حال استفاده، بهرهبرداری یا سکونت است. برعکس ملک متروکه یا رها شده. پیشنهاد میکنیم مقاله ملک جاری چیست را کامل مطالعه کنید.
8- ملک ثبتشده
ملکی که اطلاعات آن در اداره ثبت اسناد ثبت شده و دارای سند رسمی معتبر است.
9- ملک مجهولالمالک
ملکی که مالک مشخص و ثبتشده ندارد یا در سند قدیمی نام مالک موجود نیست.
این املاک معمولاً نیازمند تعیین تکلیف قانونی هستند.
10- موروث (ملک موروثی)
ملکی که پس از فوت شخص، طبق قانون به ورثه منتقل میشود.
مثال
خانهٔ پدر پس از فوت، میان فرزندان تقسیم میشود.
11- ملک بازداشتی
ملکی که توسط دادگاه یا اداره ثبت به دلیل بدهی یا شکایت، توقیف شده است و قابل نقلوانتقال نیست.
12- اظهارنامه
در املاک، اظهارنامه یعنی اعلام رسمی یک ادعا یا اعتراض از سوی شخص به دیگری، از طریق اداره ثبت یا مراجع قانونی.
13- حق عینی
حقی است که شخص بهطور مستقیم بر مال دارد.
مثل: مالکیت خانه، حق ارتفاق، حق رهن.
14- اعراض
صرفنظر کردن کامل و رسمی شخص از حق یا مال خود.
مثال
مالک از حق عبور خود از زمین همسایه اعراض میکند و دیگر حقی ندارد.
15- عقد بیع املاک
همان قرارداد خرید و فروش ملک است.
شامل: بایع، مشتری، ثمن، مبیع و شروط قانونی.
16- مبیع
مال یا ملکی که فروخته میشود.
مثلاً آپارتمانی که طرف قرارداد میفروشد، مبیع است.
17- بایع
فروشنده در قرارداد ملکی را بایع میگویند.
18- عوض
هر چیزی که در معامله، در مقابل مال دیگر قرار میگیرد.
در بیع، عوض همان پول یا ملک معاوضهای است.
19- ثمن
بهای معامله؛ همان پول خرید ملک.
20- عقد اجاره در املاک
قراردادی که مالک، منفعت ملک را در مدت معین به مستأجر میدهد و اجارهبها دریافت میکند.
21- خیار
حق فسخ معامله در شرایط خاص، مثل خیار غبن، تدلیس، عیب.
22- ادعای غبن
اگر یکی از طرفین معامله ثابت کند قیمت معامله خیلی کمتر یا بیشتر بوده، میتواند ادعای غبن کند و فسخ بخواهد.
23- اسقاط کافه خیارات
یعنی هر دو طرف توافق میکنند که حق فسخ را از خود سلب کنند و هیچ خیاری نداشته باشند.
24- غبن فاحش
زیانی که در معامله بهوضوح غیرعادلانه و قابل تشخیص باشد و موجب فسخ توسط مغبون میشود.
25- اقاله
برهمزدن قرارداد با رضایت دو طرف.
26- حق انتفاع
حق استفاده از مال دیگری.
انواع:
- عمری → تا پایان عمر
- رقبی → برای مدت مشخص
- مطلق → بدون محدودیت
- موردت → برای شخص خاص
27- حق ارتفاق
حقی که ملک شخصی برای استفاده از ملک دیگر دارد.
مثل: حق عبور، حق مجرا، حق نور.
28- ملک مشاع
ملکی که چند مالک دارد و سهم هر فرد مشخص است اما قسمتبندی نشده.
✓ مثال
سه برادر مالک مشاع یک زمین ۳۰۰ متری هستند.
29- سرقفلی
حق مالی که مستأجر تجاری بابت اولویت استفاده و فعالیت در یک ملک تجاری دریافت میکند.
30- حق کسب و پیشه
ارزش حاصل از شهرت، مشتری و فعالیت تجاری مستأجر.
با سرقفلی تفاوت دارد.
31- سند رسمی و عادی
سند رسمی:
در دفترخانه تنظیم میشود و اعتبار قانونی بالایی دارد.
سند عادی:
قولنامه، دستنویس، مبایعهنامه املاک.
32- سند مالکیت المثنی
وقتی سند اصلی مفقود یا خراب شود، اداره ثبت یک سند جایگزین صادر میکند.
33- تبدیل مشاع به یک جلد
ادغام چند سند مشاع در یک سند تکبرگ واحد.
34- تقسیم مال مشاع
تبدیل ملک مشاع به سهمهای منفک و مشخص میان مالکان.
35- افراز
تقسیم ملک مشاع میان مالکان بدون رضایت اگر امکانپذیر باشد.
36- تفکیک املاک
تقسیم یک ملک یا زمین به قطعات کوچکتر با رعایت ضوابط شهرداری.
37- تجمیع املاک
ادغام چند ملک کوچک برای ساخت ساختمان بزرگ (مهم در نوسازی).
38- ملک مفروز و مجزا
ملکی که از حالت مشاع خارج شده و سهم هر فرد مشخص و جداست.
