مال منقول و مال غیرمنقول چیست؟ | تعریف، تفاوتها، مثالهای ملکی و نکات حقوقی مهم
مفهوم «مال منقول و غیرمنقول» یکی از پایهایترین مباحث در حقوق املاک و قراردادهاست. شناخت درست این دو نوع مال، پایهٔ درک موضوعاتی مانند مالکیت، نقل و انتقال، رهن، توقیف، ارث، مالیات و مزایده است. پیشمهاد میکنیم اصطلاحات کامل املاک را بدانید.
در این مقاله از بوکان املاک، بهصورت کاربردی و ساده همه چیز را توضیح میدهم.
تعریف مال منقول
«مال منقول» مالی است که قابل جابهجایی باشد، بدون اینکه به خود مال یا محل آن آسیبی وارد شود.
مهمترین ویژگیها:
- جابهجایی آسان
- نیاز نداشتن به محل ثابت
- امکان نقل و انتقال سریع
- معمولاً ارزش کمتر از اموال غیرمنقول
- قواعد حقوقی سادهتر
مثالهای ملکی از اموال منقول:
- دربهای جداشدنی ساختمان
- کولر گازی
- پکیج و شوفاژ قابل انتقال
- کابینتهای قابل باز و بسته شدن
- مصالح ساختمانی (آجر، سیمان، تیرآهن)
- کانکس
- لوازم داخل خانه (یخچال، مبلمان، پرده و…)
تعریف مال غیرمنقول
«مال غیرمنقول» مالی است که قابلیت جابهجایی ندارد یا جابهجایی آن موجب خرابی مال یا محل است.
مهمترین ویژگیها:
- ثابت و وابسته به زمین
- ارزش مالی بسیار بالا
- نیازمند سند رسمی
- قوانین پیچیدهتر
- امکان رهن و توقیف رسمی
مثالهای ملکی از اموال غیرمنقول:
- زمین (عرصه)
- ساختمان، آپارتمان، ویلا (اعیان)
- انباری، پارکینگ
- باغ، مزرعه، زمین بایر
- چاه آب
- درختان ریشهدار
- سرقفلی (در برخی موارد طبق قوانین خاص)
نکته بسیار مهم:
گاهی «مال غیرمنقول» به دلیل وابستگی به زمین، حتی اگر قابل جابهجایی به نظر برسد، در حکم غیرمنقول محسوب میشود. مثلاً:
- دستگاه آسانسور چون جزء بنا است → غیرمنقول
- دیوار، ستون، پی ساختمان → غیرمنقول
تفاوت اصلی مال منقول و غیرمنقول در حقوق ملکی
۱. نحوه انتقال مالکیت
- منقول: با سادهترین قرارداد یا حتی قبض و تحویل
- غیرمنقول: حتماً باید در دفترخانه ثبت شود
۲. قابلیت رهن
- منقول: فقط برخی قابل رهن هستند
- غیرمنقول: بهراحتی رهن رسمی میشود (بانکی)
۳. قابلیت توقیف
- منقول: اجرای احکام با صورتبرداری آن را توقیف میکند
- غیرمنقول: باید از طریق اداره ثبت توقیف شود
۴. مالیات و عوارض
- منقول: اغلب مالیات نقلوانتقال ندارد
- غیرمنقول: شامل مالیات نقلوانتقال، ارزش افزوده، عوارض شهرداری و… میشود
5. تأثیر در ارث
- منقول: تقسیم سادهتر
- غیرمنقول: تعیین قدرالسهم، سهم مشاع، افراز و تفکیک لازم است
جدول مقایسهای مال منقول و غیرمنقول
| ویژگی | مال منقول | مال غیرمنقول |
|---|---|---|
| قابلیت جابهجایی | دارد | ندارد |
| نیاز به سند | معمولاً ندارد | دارد |
| ارزش مالی | کم تا متوسط | بسیار بالا |
| پیچیدگی انتقال | ساده | پیچیده |
| رهن بانکی | محدود | کاملاً ممکن |
| مثال | کابینت، کولر | زمین، ساختمان |
مثالهای کاربردی همراه با محاسبه
مثال ۱: کولر گازی در معامله جزو ملک است یا نه؟
- اگر هنگام عقد بیع نوشته نشده باشد،
- و قابل جدا شدن بدون خسارت باشد،
کولر مال منقول است → پس جزء مبیع محسوب نمیشود مگر اینکه صریحاً ذکر شود.
بنابراین در قراردادها باید نوشت:
تمام لوازم منقول از جمله کولر گازی، پکیج، پرده، آیفون تصویری و… جزء مبیع میباشند.
مثال ۲: درختان باغ در فروش ملک منقول هستند یا غیرمنقول؟
درخت ریشهدار = غیرمنقول
چون:
- وابسته به زمین است
- انتقال آن همراه با تخریب یا تغییر ملک است
اگر ارزش باغ ۶ میلیارد تومان باشد و ارزش درختان ۱ میلیارد تومان باشد:
۶,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ (ملک) + ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ (درختان – غیرمنقول) = ۷,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان ارزش کل مبیع
مثال ۳: کانکس روی زمین اجارهای
کانکس معمولاً منقول است.
اما اگر:
- به زمین پیچ شده
- به برق و آب ثابت متصل شده باشد
- جدا کردن آن موجب خرابی شود
در حکم غیرمنقول است.
سوالات متداول مال منقول و مال غیرمنقول چیست؟
آیا پارکینگ مال منقول است یا غیرمنقول؟
غیرمنقول، حتی اگر مسقف نباشد، وابسته به عرصه است.
آیا پکیج داخل واحد ملک منقول است؟
بله. اگر در قرارداد ذکر نشود، فروشنده میتواند آن را ببرد.
آیا سرقفلی مال منقول است؟
سرقفلی «مال» است اما غیرمادی. در طبقهبندی منقول و غیرمنقول، بسته به رأی قضایی و نوع حق، معمولاً در حکم غیرمنقول در نظر گرفته میشود.
آیا بالکن مال غیرمنقول است؟
بله؛ جزئی از بنای ثابت است.
